در حالی که «قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب‌وکار» با هدف رفع انحصار به تصویب رسید، پیامدهای عملی اجرای آن در جامعه حقوقی، به‌ویژه حرفه سردفتری، زنگ خطری جدی را برای متولیان امر به صدا درآورده است. اعظم قویدل، سخنگوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، با ابراز نگرانی عمیق از وضعیت اقتصادی حاکم بر دفاتر اسناد رسمی، از موج استعفای سردفتران تازه‌کار خبر داد.

فاجعه اشباع بازار: رقابت با سوپرمارکت‌ها!

قویدل در گفت‌وگو با رادیو تهران ضمن تشریح چالش‌های موجود، وضعیت فعلی بازار سردفتری را «اشباع‌شده» توصیف کرد. بر اساس آمار، با اجرای قانون تسهیل، تعداد دفاتر اسناد رسمی در برخی مناطق به‌قدری افزایش یافته که از تعداد سوپرمارکت‌ها نیز پیشی گرفته است. این در حالی است که بر خلاف بسیاری از مشاغل دیگر، راه‌اندازی یک دفترخانه مستلزم هزینه‌های سنگین تجهیزاتی، فضای اداری و اتصال به سامانه‌های ثبت است؛ هزینه‌هایی که برای سردفتران جوان با درآمد ناچیز فعلی، کمرشکن شده است.

سرابِ درآمد در دفاتر تازه تأسیس

واقعیت‌های تلخ آماری نشان می‌دهد که بسیاری از سردفتران تازه‌وارد، برخلاف تصورات اولیه، با درآمدی نزدیک به صفر مواجه هستند. سخنگوی سازمان ثبت با اشاره به موردی تأمل‌برانگیز عنوان کرد: «سردفتری را می‌شناسیم که پس از یک سال فعالیت، تنها موفق به تنظیم دو سند شده است.» این وضعیتِ «بیکاریِ پنهان»، در کنار هزینه‌های جاری دفترخانه، ناگزیر منجر به استعفای تعداد قابل توجهی از سردفتران در هر ماه شده است.

هشدار نسبت به رقابت ناسالم

سازمان ثبت اسناد و املاک کشور نسبت به بروز «رقابت‌های ناسالم» برای جذب مشتری هشدار داده است. این بیم وجود دارد که فشار اقتصادی شدید، برخی را به سمت رفتارهایی سوق دهد که با جایگاه و شأن قانونی و اخلاقی سردفتری در تضاد باشد. البته قویدل تأکید کرد که این آسیب‌ها به معنای نادیده گرفتن شرافتِ بدنه اصلیِ سردفتران کشور نیست، بلکه هشداری است برای اصلاح ساختارهای معیوب.

روزنه‌ی امید؛ اصلاح قانون در دستور کار مجلس

خوشبختانه تعاملات اخیر میان سازمان ثبت، کانون سردفتران و دفتریاران با کمیسیون قضایی مجلس، نویدبخش اصلاحات جدی در قانون تسهیل است. اکثر نمایندگان کمیسیون قضایی بر لزوم بازنگری در شیوه جذب سردفتران توافق نظر دارند تا ضمن حفظ عدالت، از ورود بی‌رویه و غیرکارشناسانه به این حوزه که منجر به تضعیف استانداردهای حرفه‌ای می‌شود، جلوگیری به عمل آید.

طرح رتبه‌بندی؛ گام بعدی سازمان ثبت

در راستای ساماندهی بازار سردفتری، سازمان ثبت اسناد به‌زودی «طرح رتبه‌بندی دفاتر اسناد رسمی» را عملیاتی خواهد کرد. در این طرح، سابقه و تجربه سردفتر به عنوان یکی از معیارهای اصلی در تعیین نوع اسناد قابل تنظیم قرار خواهد گرفت تا بدین ترتیب، تخصص‌گرایی در این حرفه دوباره تقویت شود.

پایان‌بخش: آسیب‌های تسری‌یافته به وکالت و کارشناسی

سخنگوی سازمان ثبت تأکید کرد که آسیب‌های قانون تسهیل تنها محدود به سردفتری نیست و حوزه‌های وکالت و کارشناسی رسمی را نیز به شدت متأثر کرده است. ورود افراد فاقد تجربه کافی به حوزه کارشناسی، موجب اطاله دادرسی و صدور آرای غیرمتقن می‌شود؛ موضوعی که زنگ خطری برای سلامت کل نظام دادرسی کشور است.