بررسي دو فرض مواد 494 و 501 قانون مدني:

فرض كنيد شما خانه‌اي را اجاره كرده‌ايد به مدت يك سال.

حالت اول: شما يكسال تصرف كرديد، ماهي يك ميليون بعنوان اجرت المسمي مي‌پردازيد.

حالت دوم: مدت اجاره تمام شده ولي شما هنوز متصرف هستيد بدون اينكه موجر تخلية عين را خواسته باشد (يعني اذن ضمني براي ادامه تصرف شما داده است) شما بايد اجرت المثل منافع مستوفات را بپردازيد به نرخ روز.

حالت سوم: موجر تخليه عين را خواسته، شما امتناع كرده‌ايد يعني شما در حكم غاصب شده‌ايد. بايد اجرت المثل منافع مستوفات و غير مستوفات به نرخ روز را پرداخت كنيد.

حال فرض كنيد شما خانه‌اي را اجاره كرديد ماهي يك ميليون تومان. اجاره براي مدت يك ماه صحيح است زيرا درست است كه مدت تعيين نشده ولي شاخص مدت (يعني 1 ماه)معلوم است به همان اندازه عقد هم صحيح است.

حالت اول: شما به مدت يك ماه مالك منافع خانه هستيد و بايد اجرت المسمي بپردازيد.

حالت دوم: يك ماه منقضي مي‌شود و موجر تخليه عين را نمي‌خواهد (اذن ضمني). حال شما بايد اجرت المثل منافع مستوفات را معادل اجرت المسمي (مراضات حاصله) بپردازيد زيرا در فرض ماده 501 است كه توافقات قبلي در مورد اجرت المثل صحيح است.

حالت سوم: موجر، تخليه عين را مي‌خواهد. شما امتناع مي‌كنيد در حكم غاصب هستيد. بايد اجرت المثل منافع مستوفات و غير مستوفات را به نرخ روز بپردازيد.

نكته: قاعده اينست كه اجرت المثل بايد به نرخ روز باشد مگر در دو صورت:

1-

زمانيكه طرفين اينگونه شرط كنند.