نظارت استصوابي:
الف. نظارت بر معاهدات و عهدنامههاي بينالمللي:
به موجب اصل 77 قانون اساسي كليه عهدنامهها، مقاولهنامهها و قراردادهاي بينالمللي بايد به تصويب مجلس شوراي اسلامي برسد. بنابراين بدون تصويب مجلس آن قرار داد و معاهده فاقد آثار حقوقي خواهد بود. قانون اساسي ايران مطلق قراردادها و معاهدات را مشمول اين حكم كرده است پس هيچ تفاوتي ميان معاهده و قرارداد نيست مگر آنكه بنابر تفسير شوراي نگهبان آن قسم از قراردادها از شمول نظارت خارج شده باشد مثل يادداشت تفاهم.
اصل هفتاد و هفتم
«عهدنامهها، مقاولهنامهها، قراردادها و موافقتنامههاي بينالمللي بايد به تصويب مجلس شوراي اسلامي برسد.»
2ـ تغيير در خطوط مرزي:
به موجب اصل 78 قانون اساسي:
1- اصولاً تغيير در خطوط مرزي ممنوع است.
2- تغيير كلي خطوط مرزي مطلقاً ممنوع است.
3- تغيير جزئي به شرط اينكه يك طرفه نباشد و به تماميت ارضي كشور لطمه نزند پس از تصويب چهارپنجم مجموع نمايندگان امكانپذير است.
اصل هفتاد و هشتم
«هر گونه تغيير در خطوط مرزي ممنوع است مگر اصلاحات جزئي با رعايت مصالح كشور به شرط اينكه يك طرفه نباشد و به استقلال و تماميت ارضي كشور لطمه نزند و به تصويب چهار پنجم مجموع نمايندگان مجلس شوراي اسلامي برسد.»
3- برقراري محدوديتهاي ضروري:
طبق اصل 79 قانون اساسي:
1- برقراري حكومت نظامي مطلقاً ممنوع است.
2- در موارد اضطراري دولت ميتواند با تصويب مجلس حداكثر براي مدت سي روز محدوديتهاي ضروري (نه حكومت نظامي) برقرار نمايد.
نكته: براي تمديد اين محدوديت نياز به تصويب مجدد مجلس شوراي اسلامي است.
اصل هفتاد و نهم
«برقراري حكومت نظامي ممنوع است. در حالت جنگ و شرايط اضطراري نظير آن، دولت حق دارد با تصويب مجلس شوراي اسلامي موقتاً محدوديتهاي ضروري را برقرار نمايد، ولي مدت آن به هر حال نميتواند بيش از سي روز باشد و در صورتي كه ضرورت همچنان باقي باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس كسب مجوز كند.»
نكته: طبق اصل 9 قانون اساسي سلب آزاديهاي مشروع افراد حتي با وضع قانون ممنوع است و هيچ مقام و شخصيتي نميتواند اين آزاديها را سلب نمايد.
اصل نهم
«در جمهوري اسلامي ايران آزادي و استقلال و وحدت و تماميت ارضي كشور از يكديگر تفكيك ناپذيرند و حفظ آنها وظيفه دولت و آحاد ملت است. هيچ فرد يا گروه يا مقامي حق ندارد به نام استفاده از آزادي به استقلال سياسي، فرهنگي، اقتصادي و نظامي و تماميت ارضي ايران كمترين خدشهاي وارد كند و هيچ مقامي حق ندارد به نام حفظ استقلال و تماميت ارضي كشور آزاديهاي مشروع را ، هرچند با وضع قوانين و مقررات، سلب كند.»
4- صلح دعاوي و ارجاع امر به داوري:
طبق اصل 139 قانون اساسي صلح دعاوي راجع به اموال عمومي و دولتي به مواردي كه طرف دعوي خارجي باشد نيازمند تصويب هيأت وزيران و مجلس است.
اگر دعوي داخلي اما مهم باشد باز هم نيازمند تصويب هيأت وزيران و مجلس است.
اگر مورد داخلي اما غيرمهم باشد تصويب هيأت وزيران و اطلاع مجلس كافي است.
اصل يكصد و سي و نهم
«صلح دعاوي راجع به اموال عمومي و دولتي يا ارجاع آن به داوري در هر مورد موكول به تصويب هيأت وزيران است و بايد به اطلاع مجلس برسد. در مواردي كه طرف دعوا خارجي باشد و در موارد مهم داخلي بايد به تصويب مجلس نيز برسد. موارد مهم را قانون تعيين ميكند.»
5- قرض و استقراض:
طبق اصل 80 قانون اساسي هر گونه قرض و استقراض داخلي يا خارجي از طرف دولت نيازمند تصويب مجلس است. علت اين امر اين است كه سلطه اقتصادي منجر به سلطه سياسي ميشود.
اصل هشتادم
«گرفتن و دادن وام يا كمكهاي بدون عوض داخلي و خارجي از طرف دولت بايد با تصويب مجلس شوراي اسلامي باشد.»
6- استخدام كارشناس خارجي:
طبق اصل 82 قانون اساسي استخدام كارشناس خارجي ممنوع است مگر در موارد ضرورت با تصويب مجلس شورا اسلامي.
اصل هشتاد و دوم
«استخدام كارشناسان خارجي از طرف دولت ممنوع است مگر در موارد ضرورت با تصويب مجلس شوراي اسلامي.»
7- اعطاي امتياز تشكيل شركت به خارجيان:
طبق اصل 81 دادن امتياز تشكيل شركت به خارجيان مطلقاً ممنوع است.
اصل هشتاد و يكم
«دادن امتياز تشكيل شركتها و مؤسسات در امور تجارتي و صنعتي و كشاورزي و معادن و خدمات به خارجيان مطلقاً ممنوع است.»
8- فروش و انتقال اموال دولتي كه از نفايس ملي باشد:
طبق اصل 83 قانون اساسي؛
1- بناها و اموال دولتي اگر از نفايس ملي نباشد تابع قانون فروش اموال عمومي است كه تحت نظارت مجلس است.
2- اگر از نفايس ملي غير منحصر به فرد باشد با تصويب مجلس امكانپذير است.
3- اگر از نفايس ملي منحصر به فرد باشد، فروش و انتقال آن مطلقاً ممنوع است.
اصل هشتاد و سوم
«بناها و اموال دولتي كه از نفايس ملي باشد قابل انتقال به غير نيست مگر با تصويب مجلس شوراي اسلامي، آن هم در صورتي كه از نفايس منحصر به فرد نباشد.»
تماس با موسسه