دفاتر تجاري و دفتر ثبت تجاري:

 

دفاتر تجاري به موجب ماده 6 قانون تجارت تعيين شده‌اند:

1- دفتر روزنامه                    2- دفتركل                            3- دفتر دارايي                    4- دفتر كپيه

دفاتر تجاري در موارد زير مورد استفاده قرار مي‌گيرند:

1- اين دفاتر وسيله نظارت در امور تجار مي‌باشند.

2- اين دفاتر وسيله تعيين ماليات مؤسسات تجارتي مي‌باشند.

3- اين دفاتر در روابط بين تجار به عنوان دليل و مدرك مورد استفاده قرار مي‌گيرند.

مواد 7 لغايت 10 قانون تجارت به تعريف اين دفاتر پرداخته است.

نكته: به موجب ماده 11 قانون تجارت دفاتر تجاري به جز دفتر كپيه براي جلوگيري از تقلب پلمپ مي‌شوند.

سنديت دفاتر تجاري:

ماده 14 قانون تجارت دفاتر تجارتي را در صورتي كه بين تجار و براي امور تجارتي باشد داراي اعتبار دانسته و به آن سنديت مي‌دهد.

نكته: دفاتر تجارتي براي آن كه سند محسوب شود سه شرط زير لازم است دارا باشند:

1- دفتر مطابق مقررات قانون تجارت تنظيم شده باشد.

2- دعوي بين تجار باشد.

3- دعوي مربوط به امور تجارتي باشد.

سؤال: چنانچه دفتر تجارتي مطابق قانون تجارت تنظيم نشده باشد، ديگر سنديت ندارد؟

پاسخ: در اين صورت سنديت و اعتبار آن بر له صاحب دفتر از بين مي‌رود ولي بر عليه صاحب دفتر اعتبارش باقي است. مواد 1299 و 1300 قانون مدني مؤيد همين مطلب است.

ضمانت اجراي نداشتن دفاتر تجاري:

طبق ماده 19 قانون تجارت و بند 3 ماده 542 همان قانون ضمانت اجراي كيفري نداشتن دفاتر تجاري به شرح ذيل مي‌باشد:

1- جريمه نقدي (دويست تا ده هزار ريال)

2- مجازات ورشكستگي به تقصير (حبس از شش ماه تا دو سال)

نكته: به غير از ضمانت اجراي كيفري ذكر شده، چنانچه شخص ثالثي بدين علت متضرر گردد مي‌تواند با توجه به قوانين مسؤوليت مدني جبران خسارات وارده را از تاجر مذكور بخواهد.

دفتر ثبت تجارتي:

براي تسهيل تشخيص اين كه چه كسي تاجر است و همچنين جهت اطلاع افراد از وضعيت تاجر (چه شخص حقيقي، چه شخص حقوقي) در اغلب كشورها دفتر ثبت تجارتي تأسيس شده است و اين يك اماره قانوني است كه شخص مزبور تاجر است و تا زماني كه خلاف آن ثابت نشده شخص مزبور تاجر اعلام مي‌شود. در دفتر ثبت تجارتي تاجر مكلف است كه نام و خلاصه وضع تجارتي خود را در آن به ثبت برساند.

دفتر ثبت تجارتي در اداره ثبت تهيه شده است كه دادستان محل يا نماينده او آن را شماره‌گذاري كرده و به امضاي خود و مُهر دادسرا ممهور نموده است.